ANLAM AKTARMASI, ANLAM DARALMASI VE ANLAM GENİŞLEMESİ

Sözcüklerin ilk oluştukları dönemde yansıttıkları ilk kavram temel anlamdır. Bazı sözcükler daha sonra çeşitli yan anlamlar kazanır. Baş insanlarda ve hayvanlarda vücudun üstünde ya da önünde bulunan bölümdür. Daha sonra bu sözcük ay başı. ocak başı. soğan
başı. çıban başı. kol başı. oymak başı... gibi pek çok yan anlam kazanmıştır.

ANLAM AKTARMASI
Bir kavramı adlandırmak için başka bir kavramdan yararlanmaya anlam aktarması
denir. Anlam aktarması deyim aktarması ve ad aktarması olmak üzere ikiye ayrılır:

Deyim Aktarması

Bir sözcükteki kavramı benzetme yoluyla başka bir kavrama aktarma olayıdır. "Kuzu
gibi sessiz çocuk."cümlesinde çocuk kuzuya benzetilmiştir. "Benim küçük kuzum." cümlesinde çocuk sözcüğü yerine kuzu sözcüğü kullanılmış ve bir anlam aktarması yapılmıştır.

Ad Aktarması

Bir kavramın yerine onunla ilgili başka bir kavramın kullanılmasına ad aktarması
denir. Deyim aktarması kavramlar arası benzerliğe, ad aktarması kavramlar arasında
sebep-sonuç ilişkisi, bağlantı ve ilgiye dayanır. 
Üç türlü ad aktarması vardır:
• Kavramla ilgili ya da bağlantılı başka bir kavram kullanılır:
"Hemen yatağa git ve gözlerini kajxit!" cümlesi "Hemen yal ve uyu!" anlamında kullanılmıştır.
• Bütün yerine parça kullanılır:
"Yarınki halk müziği konserinde mikrofonlar yarışacak." cümlesinde mikrofon sözcüğü
sanatçı sözcüğü yerine kullanılmış ve bütün yerine parça gösterilmiştir.
• Parça yerine bütün kullanılır:
"Hemen ayaklarını çıkarı." cümlesinde ayak sözcüğü ayakkabı yerine kullanılmış ve
parça yerine bütün gösterilmiştir.


ANLAM DARALMASI VE ANLAM GENİŞLEMESİ

Bir sözcüğün anlattığı kavramlardan bir ya da birkaçını kaybederek kavram alanının
küçülmesine anlam daralması denir. Oğul sözcüğü eskiden kız ve erkek çocuk anlamına
gelirdi. Bugün yalnızca erkek çocuk anlamına gelmektedir.
Bir kavram gösteren bir sözcüğün yeni kavramlar kazanmasına anlam genişlemesi
denir. Dalga sözcüğü eskiden yalnızca suyun hareketlerini bildirirdi. Daha sonra bu sözcük MS dalgaları, radyo dalgaları gibi kavramları yansıtan bir fizik terimi haline gelmiştir.

BAĞDAŞTIRMA

Sözcüklerin anlamlı bir şekilde bir araya gelerek tamlamalar, sözcük öbekleri ve cümleler oluşturmasına bağdaştırma denir.
İki türlü bağdaştırma vardır:
• Alışılmış bağdaştırma : Fatma saçlarını kestirdi.
• Alışılmamış bağdaştırma : Radyo saçlarını kestirdi.

Post a Comment

Daha yeni Daha eski