Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri

 Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri



Beyitlerle Yazılanlar


 Gazel

 Kaside

 Müstezat

 Mesnevi

 Kıta


GAZEL


 Divan şiirinin en çok sevilen ve en çok yazılan nazım biçimidir.

 Uyak düzeni: aa / ba / ca / ...

 Beyit sayısı 5 – 15

 İşlenen konular: aşk, kadın, şarap, felsefi ve didaktik düşünceler...

 İlk beyte matla , son beyte makta denir.

 Şairin mahlası son beyitte söylenir. Bu beyte mahlas beyit denir.

 En güzel beyte beytü’l gazel denir.

 Konu birliği olan gazele yek-ahenk gazel denir.

 Bütün beyitleri aynı güzellikte olan gazele yek-avaz gazel denir.

 Dize ortasından uyaklı olan ve beyitleri ikiye bölünüp alt alta

yazıldığında dörtlük oluşturan gazellere musammat gazel denir.

 Ünlü gazel şairleri: Fuzuli, Baki, Nedim...


KASİDE


 Birini övmek veya yermek amacıyla yazılan

şiirlerdir.

 Beyit sayısı 33-99 arasında olur.

 Uyak düzeni gazele benzer.

 İlk beyit matla, son beyit makta beytidir.

 Mahlasın bulunduğu beyte taç beyit denir.

 En güzel beyte beytü’l kasid denir.

 Kaside çeşitli bölümlerden oluşur.


Kasidenin Bölümleri


 Nesip (Teşbib)

 Girizgah

 Methiye

 Tegazzül

 Fahriye

 Dua


MÜSTEZAT


 Gazelin her dizesine kısa bir dize eklenerek yapılır.

 Kısa dizeye ziyade denir.

 Uzun dize ile kısa dize arasında uyak, anlam ve ölçü

yönünden uyum vardır.


KITA


 Felsefi ve sosyal konular işlenir.

 Beyit sayısı, en az 2 en çok 12’dir.

 Divan edebiyatı sanatçıları bu nazım biçimini

genellikle iki beyit olarak yazmışlardır.

 Matla ve makta beyti olmayan gazel gibidir.

 Uyak düzeni: a b / c b / d b ...

 Beyitler arasında anlam birliği vardır.

 Mahlas kullanılmaz.


MESNEVİ


 İran edebiyatından gelmiştir.

 Divan edebiyatının en uzun nazım biçimidir.

 Beyit sayısı işlenen konuya göre değişir.

 Divan edebiyatında hikâye, roman boşluğunu mesneviler doldurmuştur.

 Aruz ölçüsünün kısa kalıplarıyla yazılır.

 Uyak düzeni: a a / b b / c c / d d...

 Beş mesnevinin bir araya gelmesiyle oluşan esere “hamse” denir.

 Edebiyatımızda hamse sahibi üç sanatçı vardır : Ali Şir Nevai, Taşlıcalı Yahya, Nevizade Atai.

 Aşk hikayesi anlatan mesneviler: Leyla ve Mecnun, Husrev ve Şirin, Yusuf ile Züleyha...

 Din ve tasavvuf ile ilgili mesneviler: Mevlid, Mesnevi...

 Kahramanlık konusundaki mesnevi: Şehname.

 Baki, Nef’i, Nedim, Naili gibi sanatçılar hiç mesnevi yazmamıştır.


Dörtlüklerle Kurulan Nazım Biçimleri


 Rubai

 Tuyuğ

 Şarkı

 Murabba


RUBAİ


 İran edebiyatından gelmiştir.

 Dört mısradan oluşur.

 Uyak düzeni: a a x a.

 Kendine has aruz kalıplarıyla yazılır.

 Aşk, şarap, felsefi konular, sosyal konular, şairin

dünya görüşü vb. işlenir.

 Rubai türünün en önemli şairi Ömer Hayyam (12.

yy.)

 Türk edebiyatında bu türün ünlüleri: Mevlana,

Yahya Kemal Beyatlı, Arif Nihat Asya...


TUYUĞ


 Türklerin bulduğu bir nazım biçimidir.

 Tek dörtlükten oluşur.

 Uyak örgüsü: a a x a biçimindedir.

 Aruzun tek kalıbıyla yazılır.

 Rubailerde işlenen konular işlenir.

 Azeri sahasında ve Çağatay edebiyatında

gelişmiştir.

 Ali Şir Nevai, Nesimi, Kadı Burhaneddin güzel

örnekler vermiştir.


ŞARKI


 Türklerin bulduğu bir nazım biçimidir.

 Bestelenmek amacıyla yazılır.

 Türkünün etkisiyle ortaya çıkmıştır.

 Biçim olarak murabbaya benzer.

 Nakaratlar vardır.

 İlk ve en güzel örneklerini Nedim yazmıştır.


MURABBA


 Dörder dizelik bentlerden kurulur.

 Uyak örgüsü a a a a / b b b a / c c c a...

biçimindedir.

 Bent sayısı 3–7 olur.

 Dini ve öğretici konular ile yergi konuları işlenir.


Bentlerle Kurulan Nazım Biçimleri


 Muhammes

 Müseddes

 Müsebba

 Müsemmen

 Mütessa

 Muaşşer

 Terkib-i Bent

 Terc-i Bent


TERKİB-İ BENT


 Bentlerle kurulur. Bent sayısı 5-10

 Bentlerdeki beyit sayısı 10-20

 Gazeldeki gibi uyaklanır.

 Her bendin sonunda vasıta beyit vardır.

 Felsefi konular, sosyal düşünceler, zamandan

şikayet, ölüm işlenir.

 Bağdatlı Ruhi bu nazım biçiminin ünlü ismidir.


TERCİ-İ BENT


 Biçim olarak terkib-i bende benzer.

 Vasıta beytinin değişmemesiyle ondan ayrılır.

 Daha çok dini konular işlenmiştir.

 Ziya Paşa’nın terci-i bendi ünlüdür.

Post a Comment

Daha yeni Daha eski