Sesbilim (Fonetik) ve Bölümleri Nelerdir?

 SESBİLİM Dildeki seslerin özelliklerini inceleyen bilime sesbilim denir. Sesbilim seslerin oluşumunu, seslerin çıkış yerlerini ve seslerle ilgili olan tüm kuralları inceler. Sesbilim kendi içinde şu bölümlere ayrılır:

• Akustik sesbilim 

• Fizyolojik sesbilim 

• Söyleyiş sesbilimi 

• Gelişmeli sesbilim 

• Dinleyiş sesbilimi 

• Görevsel sesbilim (fonoloji



Akustik Sesbilim Doğadaki sesleri, ses dalgalarını, ton, ses şiddeti, tını gibi konuları inceler. 

Ses Dalgaları: Ses dalgaları hava içinde saniyede ortalama 340 metre hızla yayılır. Bu yayılma hızı sıvı ve katı maddelerde değişir. İnsan kulağı 20 ile 20.000 hertz arasındaki ses dalgalarını duyabilir. Bazı hayvanların kulakları daha hassastır. Örneğin köpekler, 40.000 hertze kadar olan ses dalgalarını duyarlar.

 Ton, ses şiddeti, tını gibi konular ayrıntılı olarak Türkçenin bürünsel özellikleri bölümünde incelenecektir.



Fizyolojik Sesbilim

İnsan sesleri ile, konuşma aygıtı ve ses yolu adı verilen diyafram, akciğer, gırtlak, ağız gibi organların sesin çıkarılmasındaki rolünü inceler.

Söyleyiş Sesbilimi

Söyleyiş sesbiliminde konuşmayı sağlayan hareketlerin tümü incelenir. Seslerin çıkış biçimi, seslerin oluşumu, ünlülerin ve ünsüzlerin özellikleri, hece ve hece
çeşitleri söyleyiş sesbiliminin konusuna girer.

Gelişmeli Sesbilim

Dildeki her türlü benzeşme, benzeşmezlik, büyük ünlü uyumu, küçük ünlü uyumu, ünsüz benzeşmesi ve diğer ses benzeşmeleri, kaynaşma, ses aktarımı,
tarihsel akış içinde dildeki değişiklikler gelişmeli sesbilimin alanı içinde incelenir.

Dinleyiş Sesbilimi

Dildeki seslerin duyulmasını sağlayan duyu organlarımızın yapısını, işleyiş biçimini ve duyma işleminin gerçekleşmesindeki aşamaları inceler. Dinleyiş sesbiliminde kulağın yapısı, dış kulak, orta kulak, iç kulağın özellikleri ve işitme olayının gerçekleşmesi üzerinde durulur.


Görevsel Sesbilim (Fonoloji)

Dildeki sesleri üstlendikleri görevler açısından ele alır. Görevsel sesbilimde genellikle anlam ayırıcı bir öğe olan sesbilim, ton, tını, ses şiddeti, vurgu ve ezgi
üzerinde durulur.
Bu kitap, yalnızca sesbilimi anlatan bir çalışma olmadığı için biz yalnızca sesbilimin genel özellikleri ve işlevsel açıdan önemli olan konular üzerinde duracağız.


SES VE İŞİTME
Doğada ve yaşadığımız çevrede birbirinden ayrı milyonlarca değişik ses vardır. Canlı ve cansız cisimlerin havayı titretmesinden ses dalgaları oluşur. Ses
dalgalarının kulakla duyulup algılanması sonucunda işitme olayı gerçekleşir.

KONUŞMA

Yeryüzünde düzenli konuşabilen tek varlık insandır. Günümüzde yunus, balina, köpek, maymun gibi bazı hayvanların çeşitli sesler çıkararak konuşabildikleri saptanmıştır. Ancak, bu konuşmalar son derece sınırlı bazı ses ve
işaretlerden ibarettir. Çünkü konuşabilme gücü, düşünebilme yeteneği ile sınırlıdır. Papağan da konuşur. Ama bu konuşma son derece sınırlı bir kaç bilinçsiz ses taklidinden başka bir şey değildir. İnsanların konuşabilmeleri için diğer
canlılardan farklı olarak bazı ses organları vardır. İnsan sesinin oluşumunu, seslerin çıkış biçimlerini ve çıkış yerlerini öğrenebilmemiz için bu organları incelememiz gerekir. 



SES AYGITI VE SES YOLU

Konuşmayı sağlayan bütün organların hepsine ses aygıtı adı verilir. Göğüs boşluğuyla karın boşluğunu birbirinden ayıran diyaframdan dudaklara kadar uzanan kışıma ses yolu denir. Konuşmayı sağlayan organlar şunlardır diyafram, göğüs boşluğu, kann kaslan. akciğerler, gırtlak, ses kirişleri, burun, geniz, damak, diş ve diş etleri, dudaklar. 


insanlarda göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran ve diyafram adı verilen ince ve geniş bir zar bulunur. Göğüs, diyafram ve karın kasları soluk alıp
vermede görev alır. Konuşma için gerekli olan havayı akciğerler sağlar. Akciğerlerden gelen hava gırtlakta bulunan ses tellerine çarpar, ses telleri titrer,
sesler tonlanır ve geniz, burun, ağız boşluğu, damak, dişler, diş etlerinde biçimlenerek konuşmayı sağlayan sesler oluşur.


Konuşmayı sağlayan organlardan birinde hastalık ya da sakatlık olunca, sesler düzenli ve güzel olarak çıkarılamaz. Örneğin dişleri dökülen, ses kirişlerinde rahatsızlık olan kimselerin sesleri hemen değişir, konuşmalarında aksamalar olur. Öyle ki, nezle ya da grip olan kimselerin seslerinde bile bazı değişiklikler görülür.
İnsanlar birbirinden farklı binlerce değişik ses çıkarır. Ancak, bunların hepsi yazı dilinde gösterilmez. Konuşma ve yazı dilini kolaylaştırmak için temel bazı sesler
esas olarak alınmıştır. 




Post a Comment

Daha yeni Daha eski