ÜNLÜ DÜŞMESİ NEDİR? ÜNLÜ DÜŞMESİ ÖRNEKLERİ

Sözcüklere çekim ve yapım eklerinin gelmesi ve bileşik sözcüklerin yapımı sırasında bir ünlünün kaybolmasına ünlü düşmesi denir. Türkçede kökler genellikle değişmez. Ancak, bazı durumlarda bir ünlünün düştüğü görülür. Ünlü düşmesinin görüldüğü durumlar şunlardır:

Organ Adlarında Ünlü Düşmesi
Ağız, burun, alın, omuz, göğüs, beyin, boyun, karın gibi organ adlarının ikinci hecelerinde dar ünlüler bulunmaktadır. Bu sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek gelince ikinci hecedeki ünlüler düşer:
ağız -+ iki gündür ağzıma tek bir lokma girmedi.
alın -* Hastanın alnına ıslak bir bez koydular.
omuz -* Çocuğun omzunda büyük bir yara çıkmıştı.
göğüs -» Doktor Bey. göğsüm çok ağrıyor. 



'Akrabalık belirten oğul, kayın sözcüklerine de ünlü ile başlayan bir ek gelince ikinci hecedeki ünlü düşer:
oğul -* tki yıldan beri oğlumu görmedim.
kayın -» Senin kaynın ne iş yapıyor?
'Tamlama eki alan organ adlarında ünlü düşer:
Çocuğun beyni, annemin ağzı, Ahmet'in karnı. Serpilin boynu... gibi.
* Baldır, topuk gibi bazı organ adlarında ünlü düşmez:
Sokaklan baldırı çıplaklar doldurdu.
Dünden beri topuğum çok ağnyor. 

Yabancı Sözcüklerde Ünlü Düşmesi
Arapçadan dilimize geçen bazı yabancı kökenli sözcükler, ünlü ile başlayan bir ek alınca, hecedeki ı,i, u, ü dar ünlüleri düşer.
fikir
akıl
ömür
zihin
resim
>
>
>
>
>
fikrini/.
aklınız
ömrünüz
zihniniz
resminiz
emir
zehir
bahis
keyif
keşif
>
>
>
>
>
emri
zehri
bahsi
keyfi
keşfi
Arapçadan Turkçeye geçmiş bu sözcükler, etmek-olmak yardımcı eylemleriyle
birleşince ikinci hecedeki dar ünlü düşer:
sabır >
hüküm >
hapis >
emir >
fikir >
sabretmek
hükmetmek
hapsetmek
emretmek
fikretmek
kasıt
meyil
keşif
seyir
şükür
>
>
>
>
>
kastetmek
meyletmek
keşfetmek
seyretmek
şükretmek
bahis > bahsetmek
nakil > nakletmek
kayıp > kaybolmak
zehir > zehrolmak
resim > resmetmek 






Hece Düşmesi (Bileşik Sözcüklerde Ünlü Düşmesi)
Türkçede iki ünlü yan yana gelmez. Bu nedenle ünlü ile biten sözcükler, ünlü
ile başlayan başka bir sözcükle birleşirse, ünlülerden biri düşer. Bu durumda bir
hece kaybolur. Bu nedenle bu olaya hece düşmesi ya da hece yutumu denir.
cuma
pazar
ne
kahve
sütlü
güllü
ne
+
+
+
+
+
+
+
ertesi
ertesi
asıl
altı
••*
için
>
>
>
>
>
>
>
cumartesi
pazartesi
nasıl
kahvaltı
sütlaç
güllaç
niçin 





Eklerde Ünlü Düşmesi
Ünlü ile biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek gelirse, ünlülerden biri düşer:
anne
masa
baba
bahçe
iki
yedi
elli
+
+
+
+
+
+
+
im
imiz
iniz
imiz
inci
inci
inci
>
>
>
>
>
>
>
annem
masamız
babanız
bahçemiz
ikinci
yedinci
ellinci





Post a Comment

Daha yeni Daha eski