ÜNSÜZ HARFLERİN YANİ ÜNSÜZLERİN ÖZELLİKLERİ

Ses yolunda bir engele çarparak çıkan seslere ünsüzler denir. Ünsüzler çıkarken ses yolunda açılma, kapanma, daralma ve gırtlakta bulunan ses tellerinde titremeler
olur. Akciğerlerden gelen havanın ses yolundan geçerken karşılaştığı bütün bu durumlar ve çıkış yerleri ünsüzlerin özelliklerini oluşturur. Türkçede 21 ünsüz vardır. Bu
ünsüzler çıkış yerlerine ve çıkış biçimlerine göre iki bölüme ayrılır: 

ÇIKIŞ YERLERİNE GÖRE ÜNSÜZLER
Akciğerlerden gelen hava ses yolundan geçerek dudak, diş etleri, damak, gırtlak gibi yerlerde biçimlenir. Seslerin çıktığı bu yerlere boğumlanma noktası
denir. Ünsüzler çıkış yerlerine göre şu bölümlere ayrılır:
Çift dudak ünsüzleri
Diş-dudak ünsüzleri
Diş eti ünsüzleri
Diş eti-damak ünsüzleri
Ön damak ünsüzleri
Art damak ünsüzleri
Gırtlak ünsüzü
 



Çıkış yerleri aynı olan ünsüzler arasında da çok küçük bazı farklılıklar vardır.
Bu farklılıklar ve ünsüzlerin çıkış yerleri aşağıdaki resimlerde gösterilmiştir.

b,m,p  Çift dudak ünsüzleri Bu ünsüzler çıkartılırken ağız tam kapanır ve ses patlama biçiminde
oıtaya çıkar.

f,v Diş-dudak ünsüzleri Üst dişlerin alt dudağa dokunması sonucunda sürtünerek çıkar.


d, n,t Diş eti ünsüzleri Bu ünsüzlerin çıkış yeri dışardadır. Dil ucu. diş ellerine dayanarak çıkarılır. Diş eti ünsüzü
" I" ünsüzü dil ucunun diş ellerine dokundunılmasıyla çıkarılır. Alt çene hafif aşağı sarkar, dudaklar hafif açıktır.
Diş eti ünsüzü Bu ünsüz çıkartılırken, dudaklar hafif açık dil ucu serbesttir ve diş etlerine hafifçe çarpar.


s,z Diş eti ünsüzleri "s, z" ünsüzleri çıkartılırken dil ucu üst sıra dişlerin arkasına, diş etlerine değer.
c>Ç Diş eti • damak ünsüzleriBu ünsüzlerin çıkış yerleri diş etidamaktır.

J>Ş Diş eti - damak ünsüzleri Bu ünsüzlerin çıkışında dilin iki yanı damağa değer, dil ucu biraz arkaya çekilir. Dudaklar hafif öne
doğru çıkar.
 
g,k Damak ünsüzleri "k" ünsüzü çıkartılırken, çene hafifçe sarkık; dilin ucu alı dişlere dayanır. Dilin ön ya da arka kısmı
damağın arkasına doğru yükselir. Yumuşak damak ünsüzü "ğ" ünsüzü çıkartılırken, "k" ve  "g" ünsüzlerinde olduğu gibi. dilin ön kısmı alt dişlere dayanır. Dilin arka kısmı sert damağın arkasına doğru yükselir.
Ön damak ünsüzü Ön damakta oluşan bir ünsüzdür.Bu ses yan ünlü. yan ünsüz sayılır. CD Gırtlak ünsüzü "lı" ünsüzü akciğerden gelen havanın ses tellerini titretmesi ile
gırtlakta oluşur. 


ÇIKIŞ BİÇİMLERİNE GÖRE ÜNSÜZLER
Akciğerlerden gelen hava ses yolundan geçerken açılma, kapanma ve daralma gibi değişik durumlarla karşılaşır. Bu nedenle bu ünsüzler kendi aralarında
iki bölüme ayrılır:
• Süreksiz ünsüzler (Kapanma ünsüzleri)
• Sürekli ünsüzler (Daralma ünsüzleri)
Süreksiz Ünsüzler
Konuşma sırasında ses yolu bazen kapanır. Bu nedenle akciğerlerden gelen
hava bir engelle karşılaşır. Bu engeli aşmak için zorlama olunca, ses patlama bi64 
çiminde ortaya çıkar. Ses yolunda bir engelle karşılaşarak patlama biçiminde çıkarılan ünsüzlere süreksiz ünsüzler denir. Türkçede sekiz süreksiz ünsüz vardır:
b, c, ç. d. g. k. p, t
Sürekli Ünsüzler
Ses yolunda herhangi bir kesintiye uğramadan çıkan ünsüzlere sürekli ünsüzler denir. Sürekli ünsüzlerin oluşumu sırasında ses yolunda çeşitli daralmalar
olur. Ancak, tam bir kapanma olmaz. Bu nedenle akciğerlerden gelen hava ses
yolundan sızarak çıkar. Türkçede on üç sürekli ünsüz vardır:
f, ğ, h, j, I. m, n, r, s, ş, v, y. z

SERT VE YUMUŞAK ÜNSÜZLER
Bazı ünsüzlerin çıkarılışı sırasında gırtlakta bulunan ses telleri titrer, bazıları
da ses telleri titremeden çıkarılır. Ses tellerinin titreşim durumuna göre çıkan bu
ünsüzler ikiye ayrılır:
• Sert ünsüzler
• Yumuşak ünsüzler
Bu ünsüzler, Türkçenin en önemli ses kurallarından biri olan ünsüz benzeşmesi kuralını oluşturur. Bu nedenle sert ve yumuşak ünsüzler, sürekli ve süreksiz
ünsüzlere göre çok daha büyük bir önem taşır.
Sert Ünsüzler
Ses tellerini titreştirmeden oluşan ünsüzlere sert ünsüzler denir. Bu ünsüzler
gırtlaktan geçerken ses telleri titremez. Türkçede sekiz sert ünsüz vardır:
ç. f, h. k. p. s, ş, t
Bu ünsüzleri akılda tutmak için Fıstıkçı Şahap sözcüklerini öğrenmekte yarar
vardır. Bu iki sözcükte geçen ünsüzlerin hepsi sert ünsüzlerdir. Geriye kalan
bütün ünsüzler yumuşak ünsüzlerdir


Yumuşak Ünsüzler
Ses tellerini titreştirerek oluşan ünsüzlere yumuşak ünsüzler denir. Türkçede
on üç yumuşak ünsüz vardır:
b. c. d, g. ğ, j , 1. m. n, r. v, y, z
Ünsüzlerin çıkış yerlerine ve çıkış biçimlerine göre bütün özelliklerini bir çizelgede şöyle gösterebiliriz: 




Ünlülerin ve ünsüzlerin özelliklerini anlatırken daha çok ayrıntıya inmek mümkündür. Ancak burada, özellikle işlevsel konular üzerinde durulmaya özen gösterilmiştir.
Dil, seslerin birleşmesinden oluşur. Bu nedenle seslerin özelliklerini inceledikten sonra, seslerin birleşmesi üzerinde durmak gerekir. 



Post a Comment

Daha yeni Daha eski